Porady dla rodziców

Poradnik przygotowała Małgorzata Adamiec, mgr pielęgniarstwa

Wcześniak – kto to taki?

Sz 05

To mały człowiek, który urodził się za wcześnie. Prawidłowa ciąża trwa od 38 do 42 tygodni. Jeśli dziecko urodzi się zbyt wcześnie, jest niedojrzałe i nie potrafi samo oddychać, wymaga intensywnej opieki medycznej. Przeważnie zaraz po porodzie umieszczane jest w cieplarce i przenoszone na specjalistyczny oddział.

Współczesna medycyna pozwala utrzymać przy życiu nawet dzieci urodzone w 22 tygodniu trwania ciąży. W Polsce rodzi się takich dzieci około 6%, ale wyższe szanse na przeżycie mają urodzone, powyżej 24 tygodnia. Noworodki te są maleńkie, niektóre ważą zaledwie 500 gramów, ale pomimo wielu niebezpieczeństw, chorób i niedojrzałości często jest w nich wielka wola walki i ogromna chęć życia.

Rodzice spotkają się z obiegową opinią, według której, lepiej urodzić dziecko w siódmym miesiącu niż w ósmym. Nie jest to prawdą, gdyż każdy tydzień ciąży i każde dodatkowe 100 gramów to większe szansę przeżycia.

Co może mama zrobić dla swojego dziecka?

Aby utrzymać życie chorego dziecka należy zapewnić mu sprawne oddychanie, krążenie krwi, utrzymać ciepłotę ciała i umożliwić odpowiednie żywienie. Nad podtrzymaniem pierwszych funkcji pracuje personel medyczny, opiekujący się. dzieckiem. Jednak nawet najbardziej fachowa opieka nie zastąpi ważnej roli, jaką ma do spełnienia mama wcześniaka.

Twój pokarm jest najlepszym pożywieniem dla Twojego dziecka. Każdy inny produkt zastępczy, nie jest tak idealnie dopasowany do potrzeb dziecka jak pokarm, który sama wytwarzasz. Zostałaś stworzona, aby wykarmić Swoje dziecko. Twój organizm produkuje pierwszy pokarm-siarę - już w szesnastym tygodniu ciąży!

Potrzebujesz jednak czasu i stymulacji, aby pojawił się pokarm. Początkowo będzie go bardzo niewiele. Nie szkodzi! Wcześniakowi na początku wystarczają 1-2 ml pokarmu (10-20 kropel).

Kontakt z dzieckiem i jak najwcześniejsze odciąganie pokarmu, sprawią, że pokarmu nie zabraknie.

Kangurowe przytulenie

Metoda opieki nad wcześniakami polegająca na tym, że mama, trzyma swoje rozebrane dziecko, (przykryte tylko kocykiem) ciało do ciała w pozycji pionowej, przytulając przodem do siebie do odsłoniętych piersi, umożliwiając mu utulenie, ogrzanie, słuchanie bicia serca, oraz ssanie piersi na życzenie, gdy stan zdrowia dziecka na to pozwala.

Kangurowanie pozwala na budowanie bliskiego kontaktu z dzieckiem, i sprawia, że dzieci są:

  • właściwie dotlenione,
  • mniej obserwuje się przypadków okresowego bez dechu,
  • czują się bezpieczne,
  • są bardziej odporne na infekcje.

Noworodek przekazuje mamie bakterie szpitalne, jakimi jest zakażony.

Mama wytwarza w pokarmie duże ilości przeciwciał ochronnych, skierowanych właśnie przeciwko tym bakteriom, którymi zakażone jest jej dziecko.

Jak najwcześniejsze odciąganie pokarmu siary

Przez pierwsze 3-4 dni po porodzie substancja, która znajduje się w piersiach to siara. Ma ona szczególne właściwości. Zawiera bardzo dużą ilość różnego typu biologicznie aktywnych składników jak żywe komórki i przeciwciała, hormony, enzymy i inne właściwości. Podane dziecku nie zostaną strawione. Wchłaniają się i zachowują swoją aktywność w organizmie dziecka. Dla dziecka chorego możliwość otrzymania nawet najmniejszych ilości siary jest nie mniej ważna niż inne starania o podtrzymanie jego funkcji życiowych. Podanie siary chroni dziecko przede wszystkim przed infekcjami, a także substancjami alergizującymi. Wcześniaki są pozbawione sił obronnych organizmu, przez co są narażone na zakażenia i złą tolerancję innego pożywienia. Podanie im siary po porodzie zmniejsza ryzyko wystąpienia tych chorób.

Jakie jest mleko mamy noworodka urodzonego przedwcześnie?

W porównaniu do mleka kobiety, która urodziła dziecko o czasie, mamy wcześniaków wytwarzają mleko o odmiennym składzie. Jest ono bardziej przystosowane do niedojrzałych funkcji organizmu dziecka i szybszego tempa jego wzrostu. Zawiera większe ilości przeciwciał i innych czynników chroniących dziecko przed zakażeniem, a także więcej białka, tłuszczu, sodu, chloru i żelaza. Skład tłuszczu też jest inny. Jest w nim więcej nienasyconych kwasów tłuszczowych, które są niezbędne dla rozwoju mózgu i prawidłowej ostrości wzroku dziecka.

Korzyści z karmienia pokarmem matki

dla dziecka:

  • lepsza tolerancja i przyswajanie pokarmu,
  • wcześniejsza gotowość do rozpoczęcia żywienia doustnego i karmienia z piersi,
  • mniejsze ryzyko zachorowania na choroby infekcyjne,
  • mniejsze ryzyko wystąpienia martwiczego zapalenia jelit, bardzo groźnej choroby przewodu
    pokarmowego,
  • lepszy rozwój psychiczny i ruchowy,
  • lepsze uwapnienie kości,
  • lepsza ostrość wzroku.

dla mam:

  • budowanie bliskiego kontaktu z dzieckiem,
  • świadomość bycia kimś niezastąpionym i pomocnym dla swojego dziecka,
  • zmniejsza w przyszłości ryzyko zachorowania na nowotwory piersi i jajnika.

Zasady warunkujące rozbudzenie i utrzymanie laktacji

  1. Jak najwcześniejszy i jak najczęstszy kontakt z dzieckiem.
  2. Jak najszybciej (pomiędzy 6 a 24 godziną po porodzie) rozpoczęcie odciągania pokarmu
    (opóźnione lub zbyt rzadkie pobieranie pokarmu prowadzi do upośledzonej laktacji).
  3. Regularnie, minimum co 3 godziny odciąganie pokarmu, także w nocy (największe wydzielanie prolaktyny-hormonu odpowiedzialnego za laktację).
  4. Pierwszy pokarm siarę - najlepiej odciągnąć ręką do niewielkiego pojemnika lub, jeśli
    pojawiają się jedynie pojedyncze krople, zbierać je strzykawką bezpośrednio z brodawki.
    Pamiętaj, że liczy się każda kropla!
  5. W pierwszych dniach po porodzie czas odciągania pokarmu z jednej piersi nie powinien
    przekraczać 10-15 min. W kolejnych dniach 15-20 minut.
  6. Odciąganie pokarmu 8 razy na dobę, każda pierś -15 minut podczas sesji.
    15 minutowe sesje mogą być podzielone na krótsze odcinki czasu. Ściąganie z obu piersi naraz, zwiększa efektywność stymulacji i oszczędza czas.
    Naprzemienne ściąganie z obu piersi, przy pracy z laktatorem poleca się odciąganie w systemie:
    775533, według schematu:
    5-7 min. z jednej piersi, 5-7 min. z drugiej
    3-5 min. z pierwszej, 3-5 min. z drugiej
    2-3 min. z pierwszej, 2-3 min. z drugiej
  7. Początkowe niepowodzenia (odciąganie pojedynczych kropli pokarmu) zakończą się sukcesem, przy wykazaniu dostatecznej cierpliwości i systematyczności).
  8. Jak tylko stan dziecka na to pozwala, przystawianie go do piersi (nawet gdy nie ma
    jeszcze siły ssać), stosowanie metody „kangurowego przytulenia".

Miejsce do odciągania

Podczas Twojego pobytu na oddziale Położniczym, odciąganie pokarmu powinno odbywać się w pokoju gdzie leży mama, bądź przy dziecku gdy jest to możliwe.

W późniejszym okresie gdy będziesz już w domu odciągaj pokarm w pomieszczeniu spokojnym, wygodnym z dostępem do wody. Wypływ mleka ułatwia wygodna pozycja, ciepły okład na piersi, widok zdjęcia lub jakiegoś przedmiotu, które je przypomina.

Jak odciągać pokarm?

Są dwa sposoby odciągania pokarmu: ręczne oraz z użyciem laktatora (ręcznego, bateryjno-sieciowego, elektrycznego). Każda mama powinna sama wypróbować, która technika najbardziej jej odpowiada.

Laktatory ręczne, bateryjno-sieciowe należy zakupić w własnym zakresie np. w aptece, sklepie medycznym.

Elektryczne laktatory są dostępne do pożyczenia na oddziale położniczym, podczas pobytu na oddziale, bądź samodzielnego wypożyczenia pod numerem tel.: 501163800.

Sposoby odciągania pokarmu:

Odciąganie ręczne - umiejętność bardzo przydatna, wszystkie mamy powinny się tego nauczyć.

  • Przed odciąganiem pokarmu umyj dokładnie ręce wodą z mydłem.
  • Wybierz spokojne i wygodne miejsce, zrelaksuj się.
  • Połóż na piersi ciepły okład.
  • Ułóż kciuk powyżej otoczki, palce poniżej (2-3 cm od podstawy brodawki).
  • Pierwszy ruch palców skieruj w stronę klatki piersiowej, bez przesuwania po skórze.
  • Następnie skieruj palce w kierunku brodawki piersiowej, nadal bez przesuwania po skórze ruchem lekko obrotowym. Pokarm powinien być przesuwany w przewodach mlecznych do ujścia w brodawkach. Zwolnij ucisk.
  • Rytmicznie powtarzaj powyższe czynności zmieniając ułożenie palców wokół brodawki równomiernie opróżniając wszystkie przewody mleczne.

Najczęstsze błędy:

  • forsowne zgniatanie piersi
  • pociąganie za brodawkę

Odciąganie za pomocą laktatora

  • Przed odciąganiem pokarmu dokładnie umyj ręce wodą z mydłem
  • Zmontuj akcesoria - wcześniej poddane procesowi mycia i suszenia, dezynfekcji lub sterylizacji.
  • Ustaw laktator w pozycji minimalnego podciśnienia tak, by było możliwe największe, jednak ciągle odczuwalne przez matkę jako komfortowe. W przypadku poczucia dyskomfortu zmniejsz podciśnienie.

Najczęstsze błędy:

  • używanie laktatora złej jakości
  • nadużywanie laktatora bez wskazań, co prowadzi do nadprodukcji pokarmu.

Wytyczne dotyczące higieny procesu odciągania pokarmu

Podstawowym warunkiem bezpiecznego przechowywania mleka jest sterylna czystość pojemników, w których pokarm jest gromadzony, jak również przestrzeganie czystości w trakcie odciągania pokarmu.

Mamo! Zgodnie z zaleceniami stosuj:

  • Jałowe pojemniki jedno lub wielorazowe przeznaczone do przechowywania pokarmu naturalnego, m.in. plastikowe pojemniki jedno lub wielorazowe, optymalnie gdy są wykonane z polipropylenu lub polisulfonianu z możliwością sterylizacji. Torebki jednorazowe nie są polecane do przechowywania pokarmu dla wcześniaków ze względu na ryzyko rozszczelnienia i osadzania elementów mleka na powierzchni torebki.
  • Bezwzględnie przestrzegaj określonych zasad higieny podczas gromadzenia pokarmu, aby nie zabrudzić sterylnego pojemnika do przechowywania mleka.
  • Przed każdym odciąganiem umyj ręce wodą i mydłem.
  • Dbaj o czystość bielizny zwłaszcza biustonosza i wkładek do biustonosza.
  • Piersi, a w szczególności brodawki piersiowe - możesz umyć bieżącą wodą lub wilgotnym tamponem, delikatnie osusz. Nie używaj mydła ani środków odkażających, by nie doprowadzić do uszkodzenia skóry.
  • Odciągaj pokarm w dogodny przez siebie sposób.
  • Podczas Twojego pobytu na oddziale Położniczym, pojemniki (woreczki plastikowe, jałowe butelki) są dostępne u dietetyczek lub pielęgniarek/położnych na oddziale Noworodkowym i Intensywnej Terapii.
  • Po Twoim wyjściu ze szpitala, pojemniki są również dostępne u pań pielęgniarek położnych i dietetyczek na oddziale.
  • Można indywidualnie zaopatrywać się w torebki, pojemniki do przechowywania pokarmu, zgodnie z własnymi potrzebami, są dostępne w każdej aptece i sklepach z akcesoriami dla małych dzieci.
  • Pojemniki przeznaczone do zamrożenia nie napełniaj zbyt dużą ilością pokarmu, by nie doprowadzić do pęknięcia pojemnika, torebki.
  • Szczelnie zamknij, podpisz imieniem i nazwiskiem dziecka, wraz z datą i godz. ściągnięcia, przestrzegając wszystkich zasad czystości.
  • W przypadku uzupełniania kolejnymi porcjami mleka, podaj datę, godzinę pierwszego odciągnięcia.
  • Po użyciu wszystkie elementy laktatora rozłóż na składniki, wypłucz wstępnie bieżącą wodą, następnie starannie umyj w ciepłej wodzie z dodatkiem kilka kropel detergentu lub 1-3% roztworze sody, kilkakrotnie wypłukuj akcesoria w ciepłej wodzie i osusz.
  • Wypłukane akcesoria wymagają dezynfekcji (dla wcześniaków przed każdym użyciem, dla noworodków donoszonych 2 razy dziennie).
    Dezynfekcja jest możliwa poprzez zanurzenia akcesoriów we wrzątku (90-100°C) na 5-10 minut lufa poprzez umieszczenie w torebkach typu „duick Clean" umożliwiających dezynfekcje w kuchence mikrofalowej.

Warunki przechowywania i transportowania mleka kobiecego dla wcześniaków

  • Mleko odciągnięte w ciągu 12 godzin można mieszać ze sobą pod warunkiem, że pierwsza partia mleka przechowywana byta w lodówce (ok. 4°C).
  • Pojemnik należy zawsze podpisać imieniem i nazwiskiem dziecka, podać datę i godzinę odciągania. W przypadku uzupełniania kolejnymi porcjami mleka, podać datę, godzinę pierwszego odciągnięcia.
  • Mleko przeznaczone do zamrożenia wstawić do zamrażalnika (optymalnie; -20°C).
  • Do zamrożonego mleka nie należy dodawać świeżego pokarmu.
  • Rozmrożonego pokarmu nie wolno zamrażać ponownie.
  • Przechowywane porcje powinny być małe ok. 70-80 ml - do jednego wykorzystania (rozmrożony pokarm może być zużyty w ciągu 2 godz. jeśli pozostaje w temp. pokojowej, lub 24 godz. jeśli przechowywany jest w chłodziarce).
  • Podczas transportu mleka należy stworzyć warunki do zachowania ciągu chłodniczego, stosując lodówki transportowe, termotorby z suchym lodem lub zamrożonym żelem, nie zaleca się termosów, w których z reguły dochodzi do rozmrożenia się mleka.

Okresy przechowywania mleka dla wcześniaków (dane: Komitet Upowszechniania Karmienia Piersią)

Jeżeli odciągnięty pokarm nie będzie podawany dziecku od razu, należy schłodzić go jak najszybciej po odciągnięciu. Czas przechowywania pokazuje tabela.

Miejsce przechowywaniaCzas przechowywania
Temperatura pokojowa ok. 25 °C 1 godz
Torba lodówka tylko do transportu mleka z lodówki, do 24 godz. (4 °C)
Lodówka do 4 °C 48 godz
Zamrażalnik wewnątrz lodówki (wspólne drzwi) -10 °C 1 tydzień
Zamrażalko-lodówka (oddzielne drzwi, stała temp -20 °C) kilka tygodni
Zamrażalka(-20 °C do -30 °C) 3 miesiące od dnia zamrożenia

Użycie przechowywanego odciągniętego pokarmu

  • Wcześniej zamrożone i rozmrożone mleko dla wcześniaków powinno być użyte jak najszybciej, można go przechowywać w lodówce max 24 godz. Nie należy ponownie zamrażać.
  • Optymalnie rozmrażanie pokarmu powinno się odbywać wolno i stopniowo poprzez przełożenie pokarmu z zamrażalki do lodówki na 12 godz. przed planowanym podaniem.
  • Możliwe jest także rozmrażanie w wodzie przez włożenie pojemnika do naczynia z ciepłą wodą o temperaturze 37 °C lub chłodną bieżąca wodą o ile pojemnik jest szczelnie zamknięty.
  • Odciągnięte mleko powinno posiadać temp. ciała 36-37 °C (pomaga to w uaktywnieniu przeciwciał).
  • Nie podgrzewać ponownie niezużytej porcji.
  • Nie rozmrażać i nie podgrzewać w kuchence mikrofalowej(niszczy ciała odpornościowe).

Nigdy nie gotuj, ani nie podgrzewaj bezpośrednio na palniku kuchenki lub w kuchence mikrofalowej pokarmu kobiecego!

Karmienie wcześniaka

Jeśli dziecko uradziło się przed 32 tygodniem ciąży lub ma poniżej 1800 gram, może mieć kłopoty z ssaniem piersi. W zależności od stanu ogólnego i możliwości dziecka, poza żywieniem pozajelitowym, stosuje się różne stopnie żywienia doustnego:

  • podawanie przez sondę minimalnych ilości mleka matki (0,5-1 ml) stopniowo zwiększając ilość;
  • żywienie, świeżym odciągniętym lub rozmrożonym mlekiem matki za pomocą strzykawki, przez smoczek;
  • naukę ssania piersi z pobieraniem pokarmu.

Czas przejścia na pełne karmienie piersią dobiera się indywidualnie oceniając efektywność ssania oraz stan noworodka, na jak długo można wyjmować go z inkubatora i jak toleruje wykonywanie wysiłku ssania.

Mamo!

Na początku nie będzie łatwo, ale Twoja wytrwałość procentować będzie w przyszłości. Zaufaj samej sobie, a w razie pytań czy problemów związanych z karmieniem piersią zwracaj się o pomoc do doradcy laktacyjnego, lekarza, pielęgniarki, położnej.

Obecność rodziców przy wcześniaku podczas jego hospitalizacji jest bardzo ważna. Dziecko potrzebuje czuć, że jest kochane, rozmawiajcie do niego, aby czuło Waszą obecność. Obserwujcie reakcję dziecka, na dotyk, zapytajcie pielęgniarkę, położną jak dziecko: reaguje, dostosowując ilość i jakości kontaktu do reakcji dziecka.

Nie zawsze gdy jest ono chore, lubi być głaskane (nie zna tego z życia płodowego).

Gdy dziecka jest niespokojne, można spróbować:

  • chwycić go za rączkę;
  • zbliżyć mu rączki do buzi;
  • dzieci czują się bezpiecznie) gdy mają podparcie, poprzez przygięcie jego nóżek i ucisk
    główki.

Jak tylko stan zdrowia na to pozwala nie unikajcie kontaktu skóra dziecka do skóry mamy lub taty.

Taki kontakt pobudza u matki laktację, a u dziecka wyzwala odruch szukania, zwiększając w przyszłości szanse na udane, efektywne karmienie piersią.